Funk ดนตรีแห่งยุค 70″s

คอลัมน์ เปิดหู ปิดตา นสพ ประชาชาติธุรกิจ โดย อัษฎา อาทรไผท

เขียนถึงงานแนว funk มาก็หลายครั้งแล้ว คราวนี้ขอพาดนตรีแนว funk มาทำความรู้จักกับคุณบ้าง เพราะที่ผ่านมาผมได้แต่กล่าวถึงชื่อดนตรีแนวนี้ โดยที่ไม่มีการอธิบายลักษณะและความเป็นมาเลยสักที ผมเป็นคนหนึ่งที่ลุ่มหลงในท่วงทำนองของดนตรี funk มาตั้งแต่จำความได้ เสน่ห์เฉพาะของมันทำให้ผมอดใจที่จะขยับร่างกายไปตามจังหวะดนตรีไม่ได้ทุกทีไป

ไปสืบเสาะทราบมาว่า คำว่า funk จริงๆ คือศัพท์สแลงที่ชาวผิวดำเอาไว้เรียกกลิ่นกายที่โชยออกมาระหว่างการร่วมเพศ แต่ไม่ทราบว่าเพราะเหตุใดมันจึงกลายมาเป็นชื่อแนวดนตรีได้ หากจะให้วิเคราะห์แล้ว การนำคำว่า funk มาใช้เป็นชื่อแนวดนตรีนั้น น่าจะให้นิยามง่ายๆ ว่า เป็นดนตรีที่มีลักษณะเฉกเช่นเดียวกับความหมายของคำว่า funk นั่นก็คือ “ดิบ ปนสนุก ปนกระตุก ปนเซ็กซี่ มีจังหวะ” ซึ่งนี่ก็เป็นเอกลักษณ์ของดนตรีพี่มืดมาจนถึงแนว disco และ hip hop ที่ล้วนพัฒนามาจาก funk กันทั้งนั้น

ในดนตรี funk จังหวะจะโคนเน้นหนักที่ beat แรกของแต่ละห้อง โดยทำยังไงก็ได้ให้จังหวะฟังแล้วน่าเต้นตาม ส่วนรายละเอียดอื่นๆ ก็ของใครของมัน หลายคนยืนยันว่า James Brown คือผู้ให้กำเนิดดนตรี funk แต่มีปรมาจารย์ท่านหนึ่งบอกว่า ความจริงแล้ว ดนตรีของ James Brown จะยังคงเป็น soul อยู่หากมือกีตาร์คู่ใจของเขาที่มีนามว่า Jimmy Nolen ไม่อุตริเล่นกีตาร์ในรูปแบบพิสดาร ที่ปัจจุบันเขาเรียกกันว่าแนว funk

จุดเด่นของ funk แบบแท้ๆ ในยุครุ่งโรจน์ คือ 1.การใช้เครื่องเป่าทองเหลือง มาเป่าเป็นทั้งพระเอกและตัวประกอบเกือบทั้งเพลง 2.การเดินเบสแบบจัดจ้าน ประหนึ่งตัวโน้ตกระโดดได้ หากมันจัดอาจมีการ slap หรือตบเบสให้ฟังก็มีอยู่บ่อยๆ (ในดนตรีแนวอื่นๆ เบสจะมีหน้ามีตาน้อยลงไปอย่างเห็นได้ชัด อาจารย์ funk ท่านหนึ่งบอกมาว่า หากเพลงไหนเบสเด่น เพลงนั้นมักมีกลิ่น funk เจือปน) 3.กีตาร์ที่เน้นสับ chord เสียงแหลม คมกริบ ผสมกับเอฟเฟ็กต์ wah-wah หรือไม่ก็เล่นเสียง mute เป็นจังหวะประหนึ่งเป็นเครื่อง percussion ไปอีกตำแหน่ง 4.กลองชุดที่ตีจังหวะยก syncopation แบบมีลีลามากเป็นพิเศษ ให้คนฟังโยกตามกันแทบไม่ทัน 5.percussion เน้นที่กลอง conga และ bongo เป็นหลัก โดยตีรับกับเสียงกลองชุด เพิ่มความกระชับของจังหวะ 6.(แถม) hammond organ ให้เสียงมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เมื่อเล่นแบบ funk แล้ว ช่วยเพิ่มความเมามันเข้าไปอีกมากมาย เวลาแสดงสดจะมีนักดนตรีเต็มเวที แค่เห็นแม้ยังไม่ได้เล่นก็ดูครื้นเครงหัวใจ

มาระยะหลังในยุคร่วงโรย ประมาณต้นยุค 80″s สมัยที่คนบ้าหุ่นยนต์ เริ่มมีการคิดค้นประดิษฐ์เครื่องดนตรีไฮเทคต่างๆ กอปรกับความขี้เบื่อของทั้งคนฟังและนักดนตรี ที่เขย่ากายามากับ funk ดั้งเดิมมากว่า 10 ปี เครื่องดนตรีแท้ๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ของ funk ยุคดั้งเดิม ก็ถูกแทนที่ด้วยของทันสมัย

synthesizer ที่จำลองเสียงเครื่องเป่าได้ไม่ดีนักแต่เร้าใจ มารับหน้าที่แทน trumpet trombone และ saxophone (งานนี้นักดนตรีตกงานกันเหมือนดอกเห็ด) เบสแท้ๆ ก็ถูกแทนที่โดย synth bass ที่ให้เสียงแนวอิเล็กทรอนิกส์แปลกออกไป ส่วนกลองก็ไม่รอด เพราะยุคของกลองไฟฟ้าและ rhythm box กำลังมาเยือน จะมีเหลืออยู่ก็เพียงกีตาร์ ซึ่งไม่มีอุปกรณ์ใดสามารถมาลบเหลี่ยมมันได้ วง funk ยุคใหม่จึงมีขนาดเล็กลงไปถนัดตา ความสนุกหรรษาในการชมก็ลดลงถนัดตา

หากสนใจจะติดตามงานแนว funk ผมขอแนะนำให้เริ่มจากศิลปิน funk แบบดั้งเดิม เช่น James Brown, K.C. and the Sunshine Band, Kool and the Gang, Tower of Power, Cameo, Earth Wind Fire, Bar-Kays, Comodores, Funkadelic โดยให้เน้นที่อัลบั้มที่ออกภายในยุค 70″s เท่านั้น เพราะหลังจากยุคนี้ ดนตรี funk จะกลายพันธุ์ไปตามกระแสใครกระแสมัน

แต่นับเป็นเรื่องดี ที่ปัจจุบันนักดนตรีชั้นนำมากมายต่างหวนกันกลับมาทำงานแนว funk แบบดั้งเดิมมากขึ้น แม้แต่บ้านเรา ศิลปินรุ่นใหม่ไฟแรง เช่น Groove Rider, Soul after Six Crescendo, Jetset”er และ Spinnacle ก็พากันมา funk ย้อนยุค ให้คนรุ่นใหม่ได้หอมกรุ่นกลิ่น funk กันอีกครั้ง